65/2009

Drodzy Paneliści!

Zapraszamy do lektury kolejnego numeru Biuletynu Panelu Badawczego Twój Punkt Widzenia. W dziale "Taki jest świat" przeczytacie różne ciekawostki o mili, furlongu i innych nietypowych jednostkach miary, zaś w rubryce "Czy wiesz, że..." dowiecie się nieco więcej o nietypowym alfabecie, w którym można się komunikować. Oprócz tego zapraszamy do zabawy w "Prawdę czy fałsz" oraz do zapoznania się z najciekawszymi listami od Panelistów - jak zwykle w dziale "Listy od Was na adres: pomoc@opinie.pl". Miłej lektury!

Taki jest świat - Mierzenie świata

Każdy ciekawy świata człowiek staje przed dylematem: jak mierzyć świat i różnorodne zjawiska, zachodzące każdego dnia w każdym zakątku naszej planety? Inaczej będziemy mierzyć odległość między dwoma miastami, inaczej twardość minerałów, a jeszcze inaczej wiek gwiazdozbiorów - każde z tych zjawisk wymaga innej miary. Zapraszamy więc do lektury o najciekawszych jednostkach, w jakich możemy różne zjawiska mierzyć!

Obecnie w większości krajów przyjęte jest posługiwanie się tak zwanym Układem SI, czyli Międzynarodowym Układem Jednostek Miar. Zawarte w nim podstawowe jednostki miary są nam w większości znane - to metry, w których mierzymy długość, kilogramy, w których mierzymy masę czy sekundy, w których liczymy upływający czas. Nie wszyscy jednak wiedzą, że w amperach mierzymy natężenie prądu elektrycznego, zaś w kelwinach - temperaturę. Siedziba Międzynarodowego Biura Miar i Wag mieści się w Sevres pod Paryżem. To właśnie tam znajdują się etalony, czyli wzorce, na przykład 1 kilograma lub 1 metra.

Ale i definicje tych, zdawałoby się, niezmiennych wzorców, ulegają zmianie - np. obecnie metr definiuje się jako odległość, jaką pokonuje światło w próżni w czasie 1/299 792 458 sekundy, zaś wcześniej opisywano go jako 1/10 000 000 część połówki południka przebiegającego przez Paryż (od równika do bieguna). Największy problem jest jednak z wzorem kilograma. Okazało się bowiem podczas porównywania wzorca z jego kopiami (ma to miejsce co około 40 lat), że... zmienił swą masę! Bez specjalistycznych przyrządów oczywiście nie sposób byłoby tak niewielkiej różnicy zauważyć, ale zaczęto zastanawiać się nad rozwiązaniem tego problemu - jak uniezależnić kilogram od wzorca z Sevres i podobnie jak sekundę czy metr powiązać z innymi zjawiskami przyrodniczymi. Trzymamy kciuki za wysiłki badaczy i z niecierpliwością oczekujemy na wszelkie nowinki w tej kwestii!

Oprócz typowych jednostek miary są także inne, na które możecie trafić np. podczas lektury książki czy też w czasie podróży. Na przykład: jaka jest różnica między kilometrem - który mierzy 1000 metrów - a milą? Otóż... nie jest to wcale takie proste. Zależy o jakiej mili mówimy! Może to być mila morska - wtedy mierzy ona 1,85166 km, a może to być również mila angielska - i wtedy sprawa staje się bardziej skomplikowana. Mila angielska to nie tylko 1609,344 metrów, ale i 1760 jardów,  5280 stóp, 8 furlongów. Te tajemniczo brzmiące nazwy to jednostki brytyjskiego systemu miar, zwanego także imperialnym. Dla przykładu - 1 furlong to około 220 jardów, czyli około 201 metrów, zaś 1 cal to około 2,54 centymetrów. Takie nietypowe, obcobrzmiące miary mogą Was zaskoczyć, na przykład jeśli chcielibyście skorzystać z brytyjskiego czy amerykańskiego przepisu kulinarnego - wtedy należy zwrócić uwagę także na to, do jakich jednostek przepis się odnosi - bo np. galon w Wielkiej Brytanii i w USA  nie oznacza tego samego!

A co do ciekawostek dotyczących polskich miar - pamiętacie może przysłowie dobrali się jak w korcu maku? Otóż korzec była to miara stosowana do pomiaru towarów sypkich - takich jak właśnie mak. 1 korzec było to 32 garnce. 1 garniec to z kolei 4 kwarty lub 16 kwaterek. W przeszłości były stosowane także tak nietypowe miary jak na przykład skrupuł - nie miało to nic wspólnego z wyrzutami sumienia, lecz oznaczało ciężar mniej więcej odpowiadający 1 gramowi. Żeby jednak skomplikować sprawę, skrupuł aptekarski miał już inną masę!

Ale mierzymy nie tylko to, co jest dostępne na wyciagnięcie ręki i przydaje się na co dzień. Zastanawialiście się kiedyś, dlaczego w wielu gałęziach gospodarki używa się diamentów bynajmniej nie jako ozdoby, ale np. do wierteł czy wytwarzania aparatury badawczej? Otóż diament jest niezwykle twardy - a właściwie jest najtwardszą substancją występującą w przyrodzie. Można go zarysować tylko innym diamentem. Twardość minerałów mierzymy w skali Mohsa - oczywiście diament otrzymuje tam 10 punktów na 10 możliwych. Inne stosunkowo twarde minerały to na przykład topaz (8) czy kwarc (7). Na przeciwległym końcu skali znajdziemy talk i gips, które z łatwością możemy zarysować nawet paznokciem. Ale uwaga! W opisie minerałów można wziąć pod uwagę także ich łupliwość czy np. gęstość, nie wspominając o barwie - czyli opis każdego z nich jest dużo bardziej skomplikowany, niż mogłoby się wydawać na początku.

Na koniec napiszemy jeszcze kilka słów o innej skali, znanej Panelistom między innymi dzięki popularnej piosence - skali Beauforta. Okazuje się, że skala ta ma nie 10 stopni, a 12! Przy 1 stopniu w skali Beauforta woda jest gładka, morze zupełnie spokojne, zaś jeśli rozpalimy ognisko - dym będzie się unosił zupełnie pionowo. Dla porównania - przy 10 w skali Beauforta na morzu powstają już spore fale, zaś drzewa rosnące na brzegu mogą zostać po prostu wyrwane z korzeniami. Co grozi wobec tego przy 12 w skali Beauforta? Wtedy to już nawet nie jest sztorm, a huragan, zniszczeniu zaś mogą ulec nie tylko drzewa, ale i solidne konstrukcje. Co więcej, same huragany mają już swoją osobną skalę, czyli pięciostopniową skalę Saffira-Simpsona. Mamy jednak nadzieję, że z tak gwałtownymi zjawiskami atmosferycznymi będziemy mieć do czynienia tylko na ekranie, podczas oglądania filmów przygodowych.

Jak się okazuje, pomiary to nie tylko metry, gramy i sekundy, a liczba zjawisk i skal, które je mierzą, jest ogromna... co jednak nie powinno nas zniechęcać przed poznawaniem bogactwa naszej planety!

Listy od Was na adres: pomoc@opinie.pl

Po oddaniu w Wasze ręce Biuletynu dostajemy od Was dużo listów. Tak było i tym razem - za wszystkie serdecznie dziękujemy! Poniżej publikujemy fragmenty kilku z nich:

Choć dużo czytałam, nigdy nie spotkałam się, że przyznawane są również Anty-noble!!! Widać nagroda ta jest również honorowana przez naukowców, badaczy i laików - PODZIWIAM ICH DUMĘ Z TEJ NAGRODY!!!!! Pozdrawiam gorąco i dziękuję za tak przyjemną i ciekawą lekturę.
Cieszymy się, że artykuł o „anty-noblach” przypadł Wam do gustu  - wydaje nam się, że niektóre z nagrodzonych badań są nie tylko zabawne, ale i mogą zachęcić innych do zainteresowania się nauką. A postawa nagrodzonych tą nietypową nagrodą badaczy rzeczywiście zasługuje na podziw i pochwałę. Pozdrawiamy!

Jestem mile zaskoczona Biuletynem i mogę tylko żałować, że tak długo zwlekałam z jego otwarciem. Teraz już wiem co robić i na pewno będę stałym czytelnikiem. Pozdrawiam wszystkich Panelistów.

Serdecznie witamy w gronie Panelistów i czytelników Twojego Punktu Widzenia! Mamy nadzieję, że kolejne numery Biuletynu również będzie czytała Pani z zainteresowaniem – dołożymy w tym celu wszelkich starań:)

Witam serdecznie. Chciałabym dołączyć do wszystkich waszych pochlebców. Rzeczywiście jest to chyba jedyny newsletter do jakiego się zapisałam i jestem w pełni z niego zadowolona. Uwielbiam ciekawostki, a wasz biuletyn w pełni zaspokaja moją żądzę wiedzy o rzeczach mniej lub bardziej dziwnych lub zwykłych. Dodatkowo mam propozycję, jak mi się wydaje, ciekawego artykułu: różnice kulturowe na świecie. Uważam to za temat bardzo interesujący i czasem wręcz mogący zadziwić.

Dziękujemy za list i propozycję tematu do biuletynu - na pewno do tej sprawy jeszcze wrócimy. Na razie polecamy przeczytanie jednego z wcześniejszych Biuletynów , gdzie pisaliśmy o różnych tradycyjnych ubiorach w rozmaitych zakątkach świata. Pozdrawiamy serdecznie! A teraz kolejny list:

Witam, jestem już waszym czytelnikiem od jakiegoś czasu, nie wiem czy ten temat był już poruszany, ale chciałbym usłyszeć jaki jest Wasz Punkt Widzenia, jeśli chodzi o podróże w czasie.

Hm, temat naprawdę ciekawy:) Frapował nie tylko nas - motyw ten w literaturze wykorzystali między innymi Charles Dickens, Mark Twain czy Stanisław Lem, zaś w kinematografii najbardziej chyba jest znana filmowa seria "Powrót do przyszłości". A może Wy znacie jeszcze inne tytuły filmów lub książek, w których bohaterowie odbywali podróże w czasie lub czasoprzestrzeni? Wydaje nam się, że mimo wszystko lepiej, że obecnie takie wojaże nie są możliwe - liczba potencjalnych możliwych zdarzeń i zaistniałych problemów jest na tyle pokaźna, że korzystniej wydaje się skupić się na chwili obecnej - ale to oczywiście tylko jedno z możliwych podejść do tego zagadnienia:) Dziękujemy za ciekawy list!

Jeśli tylko będą Państwo mieli jakiekolwiek wątpliwości, pytania lub też chcieliby Państwo zaproponować jakiś temat do biuletynu, czekamy na Państwa listy – jak zwykle pod adresem pomoc@opinie.pl.

W Newsletterze:

	Taki jest świat - Mierzenie świata
	Listy od Was na adres: pomoc@opinie.pl
	Czy wiesz, że...

Prawda czy fałsz - pytania

1. Rysy to najwyższy szczyt Tatr.
2. Bazalt jest skałą osadową.
3. Ametyst ma barwę fioletową.
4. Tynktura to rodzaj tynku, za pomocą którego można tworzyć przestrzenne wzory.
5. Największym jeziorem w Polsce są Śniardwy.

Czy wiesz, że...

następujący ciąg znaków ...  (czyli 3 kropki) w alfabecie Morse’a oznacza literę "S"? Alfabet ten powstał w latach trzydziestych XIX wieku. Umożliwia on komunikację na odległość - np. za pomocą błysków światła lub dźwięków (długich i krótkich - to właśnie stąd wzięło się określenie "kropki" i "kreski" dla odróżnienia dłuższych i krótszych sygnałów). Różne kombinacje "kropek" i "kresek" odpowiadają różnym literom alfabetu, znakom interpunkcyjnym itp. Twórcą tego alfabetu był Morse Samuel Finley Breese. Obecnie używa się o wiele bardziej zaawansowanych technologii komunikacyjnych niż telegraf, lecz... nigdy nic nie wiadomo i dobrze wiedzieć o tym, że trzy "kropki", trzy "kreski" i ponownie trzy "kropki" oznaczają sygnał wezwania pomocy, czyli SOS.

Prawda czy fałsz - odpowiedzi

1. Fałsz. Najwyższym szczytem Tatr jest Gerlach, znajdujący się na terytorium Słowacji, natomiast Rysy to najwyższa góra znajdująca się na terytorium Polski.
2. Fałsz. Bazalt jest skałą pochodzenia wulkanicznego.
3. Prawda. Ten piękny minerał ma barwę fioletową.
4. Fałsz. Tynktura to barwy wykorzystywane w heraldyce.
5. Prawda. Śniardwy mają powierzchnię ponad 100 kilometrów kwadratowych!