63/2009

Drodzy Paneliści!

Drzewa żółkną, liście opadają, a dni robią się coraz krótsze i chłodniejsze. Lato żegna się z nami, a niedługo przywita się z nami kalendarzowa jesień. Jeśli chcecie więcej dowiedzieć się o porach roku i ciekawych zjawiskach astronomicznych, zapraszamy do lektury działu "Taki jest świat". Z okazji sukcesu naszych siatkarzy na mistrzostwach Europy,  w rubryce "Czy wiesz, że…" czeka na Was garść ciekawostek o tej dyscyplinie sportu. Oprócz tego, jak zwykle czeka na Was dział "Listy od Was na adres: pomoc@opinie.pl" oraz zagadki "Prawda czy fałsz". Życzymy miłej lektury!
 

Taki jest świat - Astronomiczna jesień

Już niedługo czeka nas początek astronomicznej jesieni. Co to właściwie oznacza?  
Jak wiemy, Ziemia krąży wokół Słońca po orbicie o nieco eliptycznym kształcie. Ziemia obiega Słońce w ciągu jednego roku.

Zmiana pór roku nie wynika głównie z krążenia Ziemi wokół Słońca po elipsie, lecz jest konsekwencją faktu, że oś obrotu Ziemi jest nachylona w stosunku do płaszczyzny orbity ziemskiej pod stałym kątem 66° 33'. Właśnie dlatego przez połowę roku biegun południowy jest nieco bardziej nachylony do Słońca, a przez drugą połowę - to biegun północny nachyla się w stronę naszej gwiazdy. Nie zawsze promienie Słońca padają na naszą planetę pod tym samym kątem i właśnie dlatego możemy cieszyć się zmianą pór roku.

Wyobraźmy sobie planetę, która również obraca się wokół swojej osi, ale oś ta jest prostopadła do płaszczyzny orbity, po której planeta porusza się wokół swojej gwiazdy. Na takiej planecie nie byłoby pór roku (przy założeniu, że jej orbita jest okręgiem).
Aby lepiej to sobie wyobrazić, pomyślmy o Ziemi jak o okrągłej piłce, na której są namalowane poprzeczne paski. Pasek, który przecina Ziemię w połowie - to równik. Właściwie równik to najdłuższy równoleżnik (ciekawostka: państwo Ekwador swą nazwę zaczerpnęło właśnie z faktu, że leży na równiku - po hiszpańsku "ecuador" znaczy "równik").

Połówka znajdująca się powyżej niego - to półkula północna, a półkula poniżej - to półkula południowa. Pory roku na obu półkulach układają się naprzemiennie - to właśnie dlatego w Australii podczas Świąt Bożego Narodzenia mamy pełnię lata i na odwrót - kiedy u nas zaczyna się lato, tam właśnie nadciąga zima.

Wyobraźmy sobie jeszcze dwie poprzeczne linie, mniej więcej w połowie drogi od równika do wierzchołka naszej "piłki" - to dwa ważne równoleżniki, położone na 23° 27' szerokości północnej i południowej - zwane odpowiednio zwrotnikami Raka i Koziorożca.  Dowolny obserwator znajdujący się pomiędzy nimi, może obserwować Słońce w zenicie - to znaczy kiedy Słońce oświetla Ziemię promieniami padającymi prostopadle do powierzchni planety. Ma to miejsce kilka razy w roku - Słońce w zenicie można obserwować około 22 czerwca na zwrotniku Raka, około 22 grudnia na zwrotniku Koziorożca, zaś dwa razy do roku - około  21 marca i 23 września - można zaobserwować to zjawisko na równiku.

Rytm życia przyrody (wiosenne przebudzenie, letnia aktywność, jesienne przygotowanie do zbliżającego się zimna i wreszcie zimowy odpoczynek) wyznaczają cztery ważne momenty: równonoc wiosenna, przesilenie letnie, równonoc jesienna i przesilenie zimowe.
Podczas przesilenia - letniego lub zimowego - mamy do czynienia z najkrótszym dniem w roku (przesilenie zimowe, około 22  grudnia) lub najdłuższym dniem w roku (przesilenie letnie - około 21 czerwca). Czy pamiętacie legendę o kwiecie paproci? Podobno zakwita on właśnie w ową najkrótszą noc!

Na pewno czytaliście lub słyszeliście kiedyś o nocy lub dniu polarnym - czy wiecie, że na samym biegunie trwają one nawet 180 dób, czyli 6 miesięcy? Oczywiście, gdy na jednym z biegunów jest noc polarna (kiedy Słońce w ogóle nie wschodzi), na drugim trwa polarny dzień - kiedy Słońce w ogóle nie zachodzi!

Wróćmy jednak do astronomii. To właśnie wtedy, podczas owych przesileń, dwa razy na rok następuje przełom - od tego momentu jedna z półkul otrzymuje stopniowo trochę więcej słońca, a druga mniej. Na jednej półkuli dzień się wydłuża, a na drugiej skraca, za to wydłuża się noc. W połowie tego procesu czas trwania dnia i nocy zrównuje się - podczas równonocy półkula południowa i północna otrzymują tyle samo światła.

Tak więc, kiedy z żalem pomyślimy o żegnającym nas lecie, przypomnijmy sobie o tym, jak fascynującym zjawiskiem jest zmiana pór roku - i że już niedługo będziemy cieszyć się zimowym śniegiem, a nieco później pierwszymi wiosennymi promieniami Słońca.

Listy od Was na adres: pomoc@opinie.pl

Dziękujemy bardzo za listy, jakie otrzymaliśmy od Państwa. Poniżej drukujemy fragmenty kilku z listów od Państwa.

Na początku gratuluję redakcji wspaniałych i niezwykle ciekawych pomysłów na artykuły do biuletynu. Wszystkie są niezmiernie interesujące i pouczające dla mnie. Dzięki nim często udaje mi się zabłysnąć jakaś ciekawą informacją wśród przyjaciół:)

Cieszymy się bardzo, że nasze artykuły mogą się przydać w różnych okolicznościach! Także w tym celu wyszukujemy najciekawsze informacje o otaczającym nas świecie :)

Poniżej publikujemy fragment innego listu:

Dziękuję za ciekawe artykuły, które przysyłacie, są bardzo interesujące i wielce uczące. Nareszcie jakieś pożyteczne maile do mnie przychodzą, a nie tylko spam. Serdecznie pozdrawiam :)

Dziękujemy za miłe słowo i również serdecznie pozdrawiamy!
Na Wasze maile czekamy jak zwykle pod adresem pomoc@opinie.pl.

W Newsletterze:

	Taki jest świat - Astronomiczna jesień
	Listy od Was na adres: pomoc@opinie.pl
	Czy wiesz, że...

Prawda czy fałsz - pytania

1. Michael Faraday odkrył zjawisko indukcji elektromagnetycznej.
2. Kwas askorbinowy to inaczej witamina B.
3. Wanilia, z której uzyskujemy smakowitą przyprawę, to rodzaj storczyka.
4. Gepardy osiągają prędkość do 90 km/h.
5. Córka Marii Skłodowskiej - Curie również otrzymała Nagrodę Nobla.

Czy wiesz, że...

...sport, który teraz nazywamy siatkówką, na początku nosił inną nazwę - mintonette? Pod koniec XIX wieku dyscyplinę tę wymyślił William G. Morgan. Co ciekawe, Morgan poznał wcześniej twórcę koszykówki - Jamesa Naismitha! Obie gry zostały wymyślone w stanie Massachusetts, w USA.  Początkowa nazwa "mintonette" dość szybko została zastąpiona inną - "volleyball" - z tego powodu, że podczas gry piłka "lata" ponad siatką. Na początku drużyny liczyły nawet po kilkanaście osób! Dopiero w 1918 roku ustalono, że grają przeciwko sobie zespoły 6 graczy (tyle osób może być na każdej połówce boiska).  Pierwsze mistrzostwa Europy w siatkówce mężczyzn odbyły się w 1948 roku w Rzymie, zaś pierwsze mistrzostwa Europy kobiet w tej dyscyplinie miały miejsce rok później w Pradze. Siatkówka zawitała na Igrzyska Olimpijskie rozgrywane w Tokio w 1964 roku. Od czasu wymyślenia tego sportu zaszło wiele zmian w zasadach gry - warto je jednak znać, by dopingować innych podczas gry lub - może spróbować grać samemu?

Prawda czy fałsz - odpowiedzi

1. Prawda. Dokonał tego w 1831 roku.
2. Fałsz. Kwas askorbinowy to witamina C.
3. Prawda. Roślina ta pochodzi z lasów tropikalnych Ameryki Południowej i Środkowej.
4. Fałsz. Zwierzęta te na krótkich odcinkach pędzą ponad 100km/h!
5. Prawda. W 1935 Irene Joliot-Curie i jej mąż Frederik Joliot-Curie otrzymali Nagrodę Nobla w dziedzinie chemii.